Сана


Сана
Сана - философия, психология, әлеуметтануда адам психикасының маңызды жүйелі компонентін (бөлігін) сипаттайтын іргелі ұғым. Сана адамды жануарлар әлемінен айыратын, бөлетін оның тектік белгісі. Ол адамның қазіргі типінің ұзақ эволюциясы мен қалыптасу процесінде пайда болған әлеуметтік қасиет.
Сананың қызмет етуі адамға объективтік әлемнің байланыстары, қатынастары, заңдылықтары туралы жинақталған білімдер жасауға, табиғи және әлеуметтік ортада өзінің қызметін белгілейтін мақсаттар қоюға және жоспарлар жасауға, шындықпен (дүниемен) эмоционалды, рационалды және пәндік-практикалық қатынастарды реттеу мен бақылауға, өзінің тіршілігінің жағдайларын шығармашылықты (творчески) өзгертуге мүмкіндікті қамтамасыз етеді (мүмкіндік береді). Сана- бұл сезім органдарымен тікелей қабылданбайтын және сезінуші субъекттің де (сознающий субъект), басқа адамдардың да пәндік-практикалық қызметінің объектілері бола алмайтын сезімдердің, ойлардың, идеялардың және басқа рухани феномендердің ішкі әлемі (внутрений мир). Осы онтологиялық аспектіде сананың болмысы, бар болуы, «субъективтік шындық», «идеалдылық» ұғымымен білдіріледі, беріледі.
Сана - бейнелеудің ең жоғарғы деңгейі. Материалистік концепция бойынша сана- бұл жоғары ұйымдасқан материяның (мидың) материяны (қоршаған әлемді) бейнелеу қабілеті. Ол объективтік дүниенің субъективтік бейнесі.
Сана іштен туатын қасиет емес. Ол атадан балаға көшетін де қабілет емес. Сана адам миына байланысты пайда болады, ал ми- оның мекені. Мисыз сана да, психикалық қызмет те жоқ. Бірақ ми түрлі жануарларда да бар. Ал сана тек адам миының ғана жемісі.
Ерекше феномен ретінде сананың төмендегідей жалпы қасиеттерін атауға болады:
- субъекттілік- сана «иесіз» болмайды, әрқашанда оның өзінің иесі бар (носитель);
- пәнділік(мазмұндылық)-сана ешқандай мазмұнмен толтырылмаған, «бос» бола алмайды. Әрқашанда санада бейнеленетін және оның пәнін құрайтын нәрсе, зат, құбылыстар болады, басқаша айтқанда, бұл сананың мазмұны;
- белсенділік және мақсаттылық, яғни сана дүниені (әлемді) белсенді, мақсатты және талғап бейнелейді;
- идеалдылық- санада пайда болатын образдар (бейнелер) идеалды сипатта, олар материалдық құбылыстардың «дубликаты» емес, субъект қабылдайтын немесе елестетін формалар (пішіндер);
- интенционалдық- бұл сананың әлде бір объектілерге бағытталғандығын (Ф.Брентано, Э.Гуссерль) білдіреді;
- рефлективтік-сананың өзіне бағытталғандығы, өзінің жеке мазмұнын бейнелеуге қабілеті.
Сана мен ойлауды барабар деп қарастыруға болмайды. Олар арасында байланыс бар, бірақ мәндері, табиғаттары бөлек: сана-әлеуметтік қасиет, ойлау(мышление)- физиологиялық процесс. Сананы көп пәндер, ғылым салалары зерттейді, сол сияқты ол (сана) көп проблемалармен де байланысты (ми, тіл, бейсаналық, жасанды интеллект, т.б.)

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Синонимы:

Смотреть что такое "Сана" в других словарях:

  • Сана — город, Йемен. Основан на рубеже н. э., название Сана юж. араб. прочная, укрепленная постройка . Географические названия мира: Топонимический словарь. М: АСТ. Поспелов Е.М. 2001. Сана …   Географическая энциклопедия

  • Санаёль — Характеристика Длина 28 км Бассейн Баренцево море Бассейн рек Печора Водоток Устье Исакова  · Местоположение 88 км по правому берегу …   Википедия

  • Сана — Великолепие, блеск. Женские мусульманские имена. Словарь значений.. САНА Яркий свет, сияние. Татарские, тюркские, мусульманские женские имена. Словарь терминов.. Сана …   Словарь личных имен

  • Сана — столица Йемена. 503 тыс. жителей (1986). Международный аэропорт. Текстильная промышленность, производство оружия. Крупное ремесленное производство золотых, серебряных, медных изделий, тканей. Университет. Известна с I в. С X в. по 1962 резиденция …   Энциклопедический словарь

  • сана — в выражении: ни сана, ни мана ни тебе, ни мне , поволжск. (Мельников 6, 208). Из тюрк., ср. тур. дат. ед. bana мне , sana тебе , др. тюрк. mаŋа мне , sаŋа тебе (Габайн, Alttürk. Gramm. 91) …   Этимологический словарь русского языка Макса Фасмера

  • Сана —         столица Йеменской Арабской Республики. Время основания Сана неизвестно. Политический центр Йемена с VI в. Древняя восточная часть Саны Старый город (мечеть аль Джама аль Кебир, 670 е гг., с достройками VIII, X и XII вв.; мечеть Бакилидже …   Художественная энциклопедия

  • САНА — (фр., от соб. им. города в ю. з. Аравии, где изготовляется). Хлопчатобумажная и шерстяная ткань. Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А.Н., 1910. САНА франц. sanas. Ост индская хлопчатобумажная ткань. Объяснение… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • САНА — САНА, столица (с 1990) Йемена. 427 тыс. жителей. Международный аэропорт. Текстильные, оружейные, мебельные, табачные, консервные, обувные предприятия. Крупное ремесленное производство золотых, серебряных, медных изделий и др. Университет.… …   Современная энциклопедия

  • САНА — столица Йемена. 427 тыс. жителей (1986). Автодорога к порту Ходейда. Международный аэропорт. Текстильная промышленность, производство оружия. Крупное ремесленное производство золотых, серебряных, медных изделий, тканей. Университет. Известна с 1… …   Большой Энциклопедический словарь

  • сана — сущ., кол во синонимов: 2 • город (2765) • столица (274) Словарь синонимов ASIS. В.Н. Тришин. 2013 …   Словарь синонимов

Книги

Другие книги по запросу «Сана» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.